Laravel: Sıfırdan İleri Seviye

Veritabanı Tasarımı ve Migration'lar

Migration'lar, veritabanı şemanızın versiyon kontrolüdür. Ekip çalışmasında herkesin aynı veritabanı yapısına sahip olmasını sağlar.

Migration Oluşturma

# Temel migration
php artisan make:migration create_posts_table

# Tablo oluşturma (--create)
php artisan make:migration create_categories_table --create=categories

# Tablo düzenleme (--table)
php artisan make:migration add_avatar_to_users_table --table=users

# Model ile birlikte
php artisan make:model Post -m  # migration ile
php artisan make:model Post -mfs  # migration, factory, seeder ile

Migration Yapısı

id();  // BIGINT UNSIGNED AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY
            $table->string('title');
            $table->text('content');
            $table->timestamps();  // created_at ve updated_at
        });
    }

    /**
     * Migration'ı geri al
     */
    public function down(): void
    {
        Schema::dropIfExists('posts');
    }
};

Kolon Tipleri

Schema::create('example', function (Blueprint $table) {
    // Primary Key
    $table->id();                          // BIGINT UNSIGNED AUTO_INCREMENT
    $table->uuid('id')->primary();         // UUID primary key
    
    // Sayısal
    $table->integer('count');              // INT
    $table->unsignedInteger('positive');   // UNSIGNED INT
    $table->bigInteger('big_number');      // BIGINT
    $table->tinyInteger('status');         // TINYINT (-128 to 127)
    $table->unsignedTinyInteger('flag');   // UNSIGNED TINYINT (0-255)
    $table->decimal('price', 8, 2);        // DECIMAL(8,2) - 123456.78
    $table->float('rating', 3, 1);         // FLOAT(3,1) - 4.5
    $table->boolean('is_active');          // TINYINT(1)
    
    // String
    $table->string('name');                // VARCHAR(255)
    $table->string('title', 100);          // VARCHAR(100)
    $table->char('code', 4);               // CHAR(4) - Sabit uzunluk
    $table->text('description');           // TEXT (~65KB)
    $table->mediumText('content');         // MEDIUMTEXT (~16MB)
    $table->longText('body');              // LONGTEXT (~4GB)
    
    // Tarih/Zaman
    $table->date('birth_date');            // DATE
    $table->dateTime('published_at');      // DATETIME
    $table->timestamp('verified_at');      // TIMESTAMP
    $table->time('start_time');            // TIME
    $table->year('graduation_year');       // YEAR
    $table->timestamps();                  // created_at ve updated_at
    $table->softDeletes();                 // deleted_at (soft delete için)
    
    // JSON ve Binary
    $table->json('options');               // JSON
    $table->jsonb('settings');             // JSONB (PostgreSQL)
    $table->binary('photo');               // BLOB
    
    // Özel
    $table->enum('status', ['draft', 'published', 'archived']);
    $table->ipAddress('visitor_ip');       // IP adresi
    $table->macAddress('device_mac');      // MAC adresi
    $table->uuid('external_id');           // UUID
    $table->ulid('ulid');                  // ULID
    
    // Morphs (polymorphic ilişkiler için)
    $table->morphs('taggable');            // taggable_type ve taggable_id
    $table->nullableMorphs('imageable');   // Nullable morphs
});

Kolon Modifikatörleri

Schema::create('users', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    
    // Nullable - NULL değer alabilir
    $table->string('middle_name')->nullable();
    
    // Default değer
    $table->string('role')->default('user');
    $table->boolean('is_active')->default(true);
    $table->timestamp('email_verified_at')->nullable();
    
    // Unique constraint
    $table->string('email')->unique();
    $table->string('username')->unique();
    
    // Comment
    $table->integer('status')->comment('0: pasif, 1: aktif, 2: beklemede');
    
    // After (kolon sırası)
    $table->string('avatar')->after('email')->nullable();
    
    // First (ilk sıraya)
    $table->uuid('uuid')->first();
    
    // Unsigned
    $table->integer('count')->unsigned();
    
    // Auto increment
    $table->integer('order')->autoIncrement();
    
    // Virtual/Generated column
    $table->string('full_name')
          ->virtualAs("CONCAT(first_name, ' ', last_name)");
    
    $table->timestamps();
});

Index Oluşturma

Schema::create('posts', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->foreignId('user_id');
    $table->foreignId('category_id');
    $table->string('title');
    $table->string('slug');
    $table->text('content');
    $table->enum('status', ['draft', 'published', 'archived']);
    $table->timestamp('published_at')->nullable();
    $table->timestamps();
    
    // Tek kolon index
    $table->index('status');
    $table->index('published_at');
    
    // Unique index
    $table->unique('slug');
    
    // Composite index (çoklu kolon)
    $table->index(['status', 'published_at']);
    $table->index(['user_id', 'created_at']);
    
    // Custom index ismi
    $table->index('title', 'posts_title_index');
    
    // Full-text index (MySQL)
    $table->fullText(['title', 'content']);
});

// Index silme
Schema::table('posts', function (Blueprint $table) {
    $table->dropIndex('posts_status_index');
    $table->dropUnique('posts_slug_unique');
});

Foreign Key (Yabancı Anahtar)

Schema::create('posts', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    
    // Yöntem 1: foreignId (Laravel 7+, önerilen)
    $table->foreignId('user_id')->constrained();
    // Otomatik: users tablosuna id kolonuna referans
    
    // Yöntem 2: foreignId ile özel tablo
    $table->foreignId('author_id')->constrained('users');
    
    // Yöntem 3: foreignId ile cascade
    $table->foreignId('category_id')
          ->constrained()
          ->onUpdate('cascade')
          ->onDelete('cascade');
    
    // Yöntem 4: Nullable foreign key
    $table->foreignId('parent_id')
          ->nullable()
          ->constrained('posts')
          ->nullOnDelete();
    
    // Yöntem 5: Manuel tanım (eski yöntem)
    $table->unsignedBigInteger('team_id');
    $table->foreign('team_id')
          ->references('id')
          ->on('teams')
          ->onDelete('cascade');
    
    $table->timestamps();
});

// Foreign key silme
Schema::table('posts', function (Blueprint $table) {
    $table->dropForeign(['user_id']);
    // veya
    $table->dropForeign('posts_user_id_foreign');
});

onDelete Seçenekleri

// CASCADE - Parent silinince child'lar da silinir
$table->foreignId('user_id')
      ->constrained()
      ->onDelete('cascade');

// SET NULL - Parent silinince NULL yapılır (nullable olmalı)
$table->foreignId('category_id')
      ->nullable()
      ->constrained()
      ->nullOnDelete();  // onDelete('set null') ile aynı

// RESTRICT - Child varsa parent silinemez (varsayılan)
$table->foreignId('author_id')
      ->constrained('users')
      ->restrictOnDelete();

// NO ACTION - RESTRICT ile aynı (veritabanına bağlı)
$table->foreignId('team_id')
      ->constrained()
      ->onDelete('no action');

Tablo Düzenleme

// Kolon ekleme
Schema::table('users', function (Blueprint $table) {
    $table->string('avatar')->nullable()->after('email');
    $table->string('phone', 20)->nullable();
});

// Kolon değiştirme (doctrine/dbal gerekir)
// composer require doctrine/dbal
Schema::table('users', function (Blueprint $table) {
    $table->string('name', 100)->change();  // Uzunluk değiştir
    $table->string('email')->nullable()->change();  // Nullable yap
});

// Kolon yeniden adlandırma
Schema::table('users', function (Blueprint $table) {
    $table->renameColumn('name', 'full_name');
});

// Kolon silme
Schema::table('users', function (Blueprint $table) {
    $table->dropColumn('avatar');
    $table->dropColumn(['phone', 'address']);  // Birden fazla
});

// Tablo yeniden adlandırma
Schema::rename('posts', 'articles');

// Tablo silme
Schema::drop('posts');
Schema::dropIfExists('posts');

Migration Komutları

# Migration'ları çalıştır
php artisan migrate

# Durum kontrolü
php artisan migrate:status

# Geri al (son batch)
php artisan migrate:rollback

# Belirli sayıda geri al
php artisan migrate:rollback --step=3

# Tümünü geri al
php artisan migrate:reset

# Geri al ve tekrar çalıştır
php artisan migrate:refresh
php artisan migrate:refresh --seed

# Tümünü sil ve baştan çalıştır (DİKKAT: Tüm veri silinir!)
php artisan migrate:fresh
php artisan migrate:fresh --seed

Örnek: Blog Veritabanı Şeması

// 1. Categories tablosu
Schema::create('categories', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->string('name');
    $table->string('slug')->unique();
    $table->text('description')->nullable();
    $table->foreignId('parent_id')
          ->nullable()
          ->constrained('categories')
          ->nullOnDelete();
    $table->integer('order')->default(0);
    $table->boolean('is_active')->default(true);
    $table->timestamps();
    
    $table->index(['is_active', 'order']);
});

// 2. Posts tablosu
Schema::create('posts', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->foreignId('user_id')->constrained()->cascadeOnDelete();
    $table->foreignId('category_id')->nullable()->constrained()->nullOnDelete();
    $table->string('title');
    $table->string('slug')->unique();
    $table->text('excerpt')->nullable();
    $table->longText('content');
    $table->string('featured_image')->nullable();
    $table->enum('status', ['draft', 'published', 'archived'])->default('draft');
    $table->timestamp('published_at')->nullable();
    $table->unsignedInteger('view_count')->default(0);
    $table->timestamps();
    $table->softDeletes();
    
    $table->index(['status', 'published_at']);
    $table->fullText(['title', 'content']);
});

// 3. Tags tablosu
Schema::create('tags', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->string('name');
    $table->string('slug')->unique();
    $table->timestamps();
});

// 4. Post-Tag pivot tablosu (Many-to-Many)
Schema::create('post_tag', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->foreignId('post_id')->constrained()->cascadeOnDelete();
    $table->foreignId('tag_id')->constrained()->cascadeOnDelete();
    $table->timestamps();
    
    $table->unique(['post_id', 'tag_id']);
});

// 5. Comments tablosu
Schema::create('comments', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->foreignId('post_id')->constrained()->cascadeOnDelete();
    $table->foreignId('user_id')->nullable()->constrained()->nullOnDelete();
    $table->foreignId('parent_id')
          ->nullable()
          ->constrained('comments')
          ->cascadeOnDelete();
    $table->string('author_name')->nullable();
    $table->string('author_email')->nullable();
    $table->text('content');
    $table->boolean('is_approved')->default(false);
    $table->timestamps();
    
    $table->index(['post_id', 'is_approved', 'created_at']);
});